1873 yılında kentin ilk özel müslüman Türk ilkokulu olarak kapılarını açan "ŞEMSİ EFENDİ MEKTEBİ," hedef olarak çağdaş kuşaklar yetiştirmeyi, yöntem olarak da "usul-i cedid" (yeni/çağdaş yöntem) tedrisatını seçerek bu atılımı yapıyordu. İşte bu "ŞEMSİ EFENDİ MEKTEBİ" bugün artık Türk Milli Eğitiminin en köklü kurumlardan birisi olan Terakki Vakfı Özel Şişli Terakki Okullarının çekirdeğidir.
Okul, Şemsi Efendi’nin öncülüğünde Abdi Kamil, Derviş Efendi, Halil Vehbi Efendi gibi Selanik eşrafının katılımı ve diğer hayırseverlerin yardımlarıyla kurulmuştur.
Kuruluşundan bir müddet sonra kız öğrencilere eğitim olanağı sağlaması, okulda Batı eğitim anlayışına uygun özel dersler verilmesi, bu kurumun çağdaş niteliğinin kanıtlarıdır.
Şemsi Efendi Mektebi, kuruluşunun üzerinden daha dört yıl geçmeden devralınarak Emin Lütfi Efendi’nin başkanlığındaki 13 kişilik bir encümen ile tam teşkilatlı ve daha büyük kapasiteli bir okula dönüşme çabalarını başlattı. Bu çalışmalar, 2 Ağustos 1877 tarihinde, okulun rüştiye, yani ortaokul düzeyine çıkarılması ve TERAKKİ MEKTEBİ adı altında öğrenime başlaması sonucunu verdi.
Okul, bu tarihten sonra da gelişmesini sürdürdü. 27 Mart 1880 tarihinde okulun adı "SELANİK TERAKKİ MEKTEBİ" olarak değiştirildi. "SELANİK TERAKKİ MEKTEBİ" ortaokuldan sonra lise düzeyinde de eğitim vermeye başladı. Bu hızlı gelişim ve verdiği eğitimin kalitesi açısından Selanik’in en gözde okullarından biri haline gelen
"SELANİK TERAKKİ MEKTEBİ" velilerin de isteğine uyarak yatılı kısım ve kızlar bölümünü de açtı.
Okul, 20’nci yüzyılın başında adını "YADİGAR-I TERAKKİ TİCARET MEKTEBİ" olarak değiştirdi.
1912 yılına gelindiğinde Balkan Savaşı nedeniyle Selanik’te zor günler yaşanmaya başladı. Kentin müslüman Türk halkı, savaş, baskılar ve o yılların karışıklıkları içinde Selanik’i terkedip, başta İstanbul ve İzmir olmak üzere doğuya doğru göç etmek zorunda kaldı. 1923 Lozan Antlaşmasından sonra da Terakki Mektebi’nin Selanik’te kalan son bölümü, Yalılar da diğer Türk malları gibi tasfiye edilip kapatıldı. Böylece okulun Selanik’teki yaklaşık 55 yıllık tarihi sona erdi.
Ama, okulun Selanik’teki son bölümünün kapanmasından dört yıl önce, İstanbul’da Terakki ruhunu taşıyan bir başka okul açılmıştı bile. Selanik Terakki Mektebinden yetişmiş ve Balkan Savaşı yıllarında İstanbul’a göç etmiş bir grup genç, içinden çıktıkları irfan yuvasının geleneğini sürdürmek ve genç kuşaklarda da aynı geleneği yaratmak için
5 Nisan 1919’da "ŞİŞLİ LİSAN MEKTEBİ" adı altında bir okul kurdular. 3 Eylül 1919’da Mahmut Celalettin Konağında kapılarını açan ŞİŞLİ LİSAN MEKTEBİ, 24 Haziran 1920 akşamı bu ahşap konak yanınca 1 Eylül 1920 tarihinden itibaren eğitime Pangaltı’da kiralanan Nuri Paşa Konağında devam etti.
Okul 1921 yılından itibaren ŞİŞLİ TERAKKİ MEKTEBİ" olarak isim değiştirir.
Kuruluş yıllarında olduğu gibi, bu okul da "Encümen" adı verilen kurucu ve koruyucu üyelerden oluşmuş bir heyet tarafından yönetiliyordu.
Okul kurucularının benimsedikleri ilke Terakki geleneğini ifade ediyordu:
"TERAKKİ MEKTEBİ TİCARET AMACIYLA KURULMAMIŞTIR, HAYIR İÇİN YAŞADIĞI GİBİ HAYIR İLE DE YAŞAR"
Şişli Terakki Mektebi, 1935 yılında kendi mülkiyetindeki binalarına kavuşuncaya kadar hep Nişantaşı ve Pangaltı arasında, okul hizmeti vermeye uygun konakları kiralayarak tam teşkilatlı, yatılı, karma bir lise olarak gelişti.
Şişli Terakki Mektebi 1922 yılında Ferit Paşazade Mehmet Bedri Bey ve validesine ait binada, 1924 yılında Şerif Paşa ve Münire Sultan konaklarında, 1927 yılında Halil Rifat Paşa Konağında, 1928 yılında da, Nişantaşı’ndaki Baş Mabeyinci Konağında hizmet verdi.
Baş Mabeyinci Konağı 1935 yılında Emlak ve Eytam Bankasından satın alındı. Konak 1949 yılında yıkılarak yeni ve çağdaş okul tesislerinin yapımına başlandı. Ön cephesi Teşvikiye Caddesi, arka cephesi Akkavak Sokağı, ortası da büyük bir avludan oluşan tesislerin inşaatı 1962 yılında tamamlandı. 1969 yılında da ön cepheye iki kat ilave edildi.
Şişli Terakki Mektebi 17 Mart 1934 tarihinde aynı adla anılan bir limited şirkete devredildi. Ancak, bu biçimsel bir değişimdi. Çünkü şirket ortakları Terakki ruhuna ve ilkelerine uygun olarak hiçbir biçimde kar hissesi istemeyecekleri konusunda birer taahhütname imzalamışlardı.
1963 yılında, şirket ilk kuruluştaki yapısına, yani "Vakıf" kavramının o günkü yasal ifadesi ile "Tesis"e dönüştürülmüş, 1967 yılında yürürlüğe giren 903 sayılı yasanın "Vakıf" kurma olanağını tanıması ile de, "TERAKKİ TESİSİ" "TERAKKİ VAKFI"na dönüşmüş ve okul bu vakıf tarafından yönetilmeye başlamıştır. | 
